Perbezaan masjid sering menjadi persoalan dalam kalangan masyarakat apabila melihat pelbagai tempat solat seperti masjid, surau dan musalla yang terdapat di kawasan perumahan, pejabat, pusat beli-belah serta institusi awam.

Ada yang menganggap semua tempat tersebut mempunyai kedudukan dan hukum yang sama, sedangkan terdapat perbezaan masjid dari sudut fungsi serta hukum hakamnya.

Islam sangat memuliakan tempat yang didirikan untuk mengingati Allah SWT.

Bahkan setiap tempat yang digunakan untuk sujud dan beribadah mempunyai nilai yang besar di sisi agama.

Namun, dalam pentadbiran serta kefahaman fiqh, terdapat beberapa istilah yang membezakan status sesuatu tempat ibadah.

Justeru, memahami perbezaan masjid antara masjid Jamek, masjid ghairu Jamek, musalla dan surau penting supaya umat Islam dapat mengetahui adab serta hukum yang berkaitan dengannya.

Perbezaan Masjid Dari Sudut Definisi Dan Hukum

Perkataan masjid berasal daripada bahasa Arab iaitu مَسْجِدٌ yang bermaksud tempat sujud.

Menurut para ulama, secara umum seluruh muka bumi ini boleh menjadi tempat untuk beribadah kepada Allah SWT.

Hal ini berdasarkan sabda Nabi SAW:

جُعِلَتْ لِيَ الْأَرْضُ مَسْجِدًا وَطَهُورًا

Maksudnya:

“Dijadikan untukku bumi ini sebagai masjid (tempat bersujud) dan sesuatu yang menyucikan.”
(Riwayat al-Bukhari)

Namun, dari sudut uruf masyarakat Islam hari ini, masjid merujuk kepada bangunan atau kawasan khusus yang dibina untuk mendirikan solat berjemaah serta mempunyai hukum-hakam tertentu seperti larangan melakukan perkara yang mencemarkan kesucian masjid, solat tahiyyatul masjid dan iktikaf.

Dalam konteks Malaysia, istilah masjid biasanya terbahagi kepada dua kategori utama iaitu masjid Jamek dan masjid ghairu Jamek.

Masjid Jamek Adalah Tempat Solat Jumaat Didirikan

Masjid Jamek, atau sering disebut sebagai masjid utama, ialah masjid di mana solat fardu secara berjemaah serta solat Jumaat didirikan.

Perkataan “Jamek” berasal daripada perkataan Arab جَامِعٌ yang membawa maksud menghimpunkan.

Ini kerana masjid tersebut menjadi tempat berhimpunnya umat Islam khususnya bagi menunaikan solat Jumaat.

Selain menjadi tempat solat berjemaah, masjid Jamek juga tertakluk kepada hukum-hakam masjid seperti:

  • Disunatkan menunaikan solat tahiyyatul masjid apabila masuk ke dalamnya.
  • Diharuskan melakukan iktikaf.
  • Wajib menjaga adab dan kesucian masjid.
  • Tidak boleh melakukan perkara yang bercanggah dengan kehormatan rumah Allah SWT.

Kebiasaannya, masjid Jamek menjadi pusat aktiviti keagamaan seperti kuliah agama, ceramah, pengurusan jenazah dan program kemasyarakatan.

Masjid Ghairu Jamek Juga Mempunyai Hukum Masjid

Masjid ghairu Jamek pula ialah masjid yang didirikan solat fardu secara berjemaah tetapi tidak didirikan solat Jumaat di dalamnya.

Walaupun tiada solat Jumaat, statusnya masih dianggap sebagai masjid kerana memenuhi ciri-ciri utama sebuah masjid iaitu dibina secara khusus untuk ibadah dan mempunyai hukum-hakam masjid.

Ini merupakan antara perkara penting dalam memahami perbezaan masjid kerana ramai menyangka sesuatu tempat hanya dianggap masjid jika terdapat solat Jumaat.

Hakikatnya, kewujudan solat Jumaat bukan satu-satunya ukuran untuk menentukan status masjid.

Sebuah masjid yang tidak mendirikan solat Jumaat tetap mempunyai kemuliaan dan hukum sebagai masjid.

Antara contoh masjid ghairu Jamek ialah masjid kecil yang terdapat di kawasan tertentu yang hanya digunakan untuk solat lima waktu secara berjemaah.

Perbezaan Masjid Dengan Musalla Dari Sudut Status

Musalla pula mempunyai pengertian yang sedikit berbeza.

Dari sudut bahasa, musalla bermaksud tempat solat atau tempat berdoa.

Dalam penggunaan fiqh klasik, musalla sering merujuk kepada kawasan lapang yang digunakan untuk solat tertentu seperti solat Aidilfitri, Aidiladha atau solat istisqa’ (memohon hujan).

Perkara ini berdasarkan riwayat bahawa Nabi SAW keluar ke musalla untuk melaksanakan solat istisqa’.

Daripada Aisyah RA, beliau berkata:

أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ ﷺ خَرَجَ إِلَى الْمُصَلَّى يَسْتَسْقِي

Maksudnya:

“Sesungguhnya Rasulullah SAW keluar ke musalla untuk meminta hujan.”
(Riwayat al-Bukhari)

Namun, dalam penggunaan masyarakat hari ini, istilah musalla turut digunakan bagi merujuk kepada ruang khas untuk solat seperti bilik solat di pejabat, lapangan terbang, pusat beli-belah atau institusi tertentu.

Walau bagaimanapun, kebanyakan musalla moden tidak mempunyai hukum seperti masjid kerana ia bukan dibina dengan status masjid.

Perbezaan Masjid Dengan Surau Yang Ramai Keliru

Surau pula merupakan istilah yang lebih dekat dengan budaya masyarakat Melayu

Menurut Kamus Dewan, surau bermaksud bangunan yang lebih kecil daripada masjid dan digunakan sebagai tempat beribadat seperti solat serta mempelajari ilmu agama.

Dalam masyarakat Malaysia, surau biasanya digunakan untuk mendirikan solat fardu secara berjemaah tetapi tidak didirikan solat Jumaat.

Contohnya:

  • Surau kawasan perumahan.
  • Surau pejabat.
  • Surau pusat beli-belah.
  • Surau institusi pendidikan.

Perbezaan utama antara surau dan masjid ialah surau pada kebiasaannya tidak mempunyai hukum-hakam masjid, walaupun digunakan untuk solat berjemaah.

Namun, terdapat juga surau yang dinaik taraf menjadi masjid atau diberikan kebenaran khas untuk mendirikan solat Jumaat seperti surau yang mendapat status surau diri Jumaat.

Kesimpulan Perbezaan Masjid, Surau Dan Musalla

Memahami perbezaan masjid membantu umat Islam mengetahui kedudukan sebenar setiap tempat ibadah dan menjaga adab ketika berada di dalamnya.

Ringkasnya:

  • Masjid Jamek: Masjid yang didirikan untuk solat Jumaat serta mempunyai semua hukum-hakam masjid.
  • Masjid Ghairu Jamek: Masjid yang tidak didirikan untuk solat Jumaat tetapi masih mempunyai hukum-hakam masjid.
  • Musalla: Tempat khas untuk solat yang biasanya tidak mempunyai hukum masjid.
  • Surau: Tempat solat yang lebih kecil daripada masjid dan kebiasaannya tidak mempunyai status masjid.

Setiap tempat yang digunakan untuk beribadah kepada Allah SWT perlu dihormati dan dijaga kesuciannya.

Walaupun terdapat perbezaan masjid dari sudut istilah dan hukum, semuanya memainkan peranan besar dalam menghidupkan syiar Islam dalam kehidupan masyarakat.

perbezaan masjid

Sumber: Jabatan Mufti Pulau Pinang

BACA JUGA: Senarai Masjid Berhampiran Stesen LRT3, Ada Yang Boleh Jalan Kaki Saja Untuk Anda Solat Berjemaah

BACA JUGA: Jangan Terus Duduk Dalam Masjid, Solat Sunat Dua Rakaat Ini Perintah Rasulullah SAW

Ikuti kami, Waktu Solat Malaysia di semua platform untuk dapatkan lebih banyak info bermanfaat:

Facebook: https://www.facebook.com/waktusolatmsia

Instagram: https://www.instagram.com/waktusolatmy

X: https://x.com/WaktuSolatMsia

WhatsApp Channel: https://whatsapp.com/channel/0029Va9S1HR6xCSNywYivK28

Telegram: https://t.me/waktusolat_my

TikTok: https://www.tiktok.com/@waktusolatmy

Threads: https://www.threads.com/@waktusolatmy

YouTube: https://www.youtube.com/channel/UCNBD0UlKUCbUHm-VmXWozEw

Muat turun aplikasi Waktu Solat Malaysia melalui App Store atau Play Store hari ini.

Waktu Solat Malaysia memperkenalkan Kotak Luahan, ruang selamat dan ‘anonymous’ untuk anda berkongsi pertanyaan, keresahan, pengetahuan atau pandangan berkaitan agama dan kehidupan.

Luahkan di: https://www.waktusolat.digital/kotak-luahan/

Kerana kadang-kadang, meluah itu membuat hati rasa lega!

Sekiranya anda ada maklum balas anda tentang portal, artikel dan topik di Waktu Solat Malaysia, hantar ke: https://forms.gle/cKnytmoA25T33hth9. 

Artikel Berkaitan