Pendidikan pondok bukan sekadar tempat menuntut ilmu agama, tetapi warisan keilmuan yang perlu terus dipelihara supaya kekal relevan untuk generasi akan datang.

Namun dalam dunia yang semakin berubah, institusi pondok turut berhadapan cabaran termasuk soal pengiktirafan sijil, kewangan, pembangunan sistem pendidikan dan masa depan pelajarnya.

Prof. Dr. Ali Jum‘ah, bekas Mufti Besar Mesir dan tokoh ilmuwan al-Azhar, mengemukakan beberapa cadangan untuk memperkasa institusi pondok tradisional di Malaysia tanpa menghilangkan keaslian dan identitinya.

Beliau mengambil iktibar daripada pengalaman institusi pendidikan agama di beberapa negara Islam, khususnya pengalaman al-Azhar al-Syarif.

Menurut beliau, cabaran yang dihadapi pendidikan pondok bukan hanya berlaku di Malaysia.

Institusi pendidikan agama di Mesir, Maghribi, Turki, Indonesia, Arab Saudi, Syam dan Iraq juga pernah berhadapan cabaran hampir sama.

Daripada keseluruhan pandangannya, terdapat empat perkara utama yang boleh diberikan perhatian.

1. Pendidikan Pondok Perlukan Pengiktirafan Sijil Yang Jelas

Perkara pertama ialah pengiktirafan sijil.

Menurut Prof. Dr. Ali Jum‘ah, sijil yang tidak mendapat pengiktirafan boleh memberi kesan secara langsung terhadap masa depan pelajar selepas tamat pengajian, khususnya apabila mereka mahu menyambung pengajian atau mendapatkan pekerjaan.

Namun pengiktirafan pendidikan pondok tidak seharusnya diberikan pada nama semata-mata.

Sebaliknya, persamaan kelayakan perlu dibuat secara ilmiah dengan mengambil kira sukatan pelajaran, jumlah jam pengajian, kelayakan guru, kitab yang digunakan, tahap pengajian, kaedah pengajaran dan peperiksaan.

Beliau mengambil pengalaman al-Azhar sebagai contoh bagaimana persamaan kelayakan boleh membantu graduan pendidikan agama mendapat kedudukan yang setara apabila memenuhi tahap keilmuan dan kelayakan ditetapkan.

Langkah ini penting supaya graduan pendidikan pondok bukan sahaja mempunyai ilmu agama yang kukuh, tetapi kelayakan mereka turut mempunyai laluan yang jelas untuk masa depan.

2. Pendidikan Pondok Tak Boleh Bergantung Pada Kerajaan Sahaja

Cabaran kedua ialah kewangan.

Institusi pendidikan pondok memerlukan sumber kewangan yang stabil untuk membayar guru, menyediakan kitab, membantu pelajar dan menanggung kos pengurusan.

Prof. Dr. Ali Jum‘ah berpandangan semua beban tersebut tidak seharusnya diletakkan pada kerajaan semata-mata.

Masyarakat, golongan berada, ahli perniagaan dan mereka yang mahu melakukan kebajikan juga boleh memainkan peranan.

Antara mekanisme yang boleh diperkasakan ialah:

  1. wakaf;
  2. sedekah jariah;
  3. aset wakaf yang menghasilkan pendapatan;
  4. projek perniagaan yang hasilnya disalurkan kepada pondok;
  5. kempen kutipan dana; dan
  6. penubuhan yayasan, amanah atau pertubuhan berkaitan.

Sebagai contoh, pondok boleh mempunyai tanah atau aset wakaf yang diusahakan.

Hasilnya kemudian digunakan untuk membayar gaji guru, menyediakan kitab dan membiayai pelajar.

Dengan cara ini, pendidikan pondok mempunyai sumber kewangan lebih mampan dan tidak bergantung sepenuhnya kepada satu pihak.

3. Pendidikan Pondok Kekalkan Turath, Tapi Perlu Faham Zaman

Ini antara perkara penting yang ditekankan Prof. Dr. Ali Jum‘ah.

Memperkasakan pendidikan pondok bukan bermaksud meninggalkan kitab kuning atau menggantikan tradisi pengajian turath dengan sistem pendidikan moden sepenuhnya.

Sebaliknya, pelajar perlu mempunyai asas turath yang kukuh sambil memahami realiti dunia yang sedang mereka hadapi.

Beliau menyebut:

مُدْرِكًا لِشَأْنِهِ، عَالِمًا بِزَمَانِهِ

Maksudnya: “Seseorang yang mengetahui keadaannya dan memahami zamannya.”

Pelajar perlu memahami kemampuan diri, perubahan masyarakat, perkembangan dunia, globalisasi dan hubungan antara masyarakat yang semakin rapat.

Justeru, kekuatan tradisi ilmu perlu dipertahankan tanpa menyebabkan pelajar pendidikan pondok terputus daripada perkembangan zaman.

Pendidikan juga bukan sekadar menyampaikan sebanyak mungkin ilmu.

Menurut beliau, proses itu perlu menggabungkan tiga unsur iaitu ilmu, tarbiah dan latihan supaya pelajar bukan sahaja pandai membaca kitab, tetapi mempunyai akhlak serta mampu menggunakan ilmunya untuk masyarakat.

4. Pendidikan Pondok Perlu Ada Badan Yang Menyatukan Institusi

Prof. Dr. Ali Jum‘ah turut mencadangkan pondok-pondok tradisional di Malaysia disatukan menerusi sebuah persatuan atau badan bersama.

Melalui badan tersebut, institusi pendidikan pondok boleh berkongsi pengalaman dan bekerjasama menghadapi cabaran.

Antara peranan yang boleh dilakukan ialah memperbaiki sukatan pengajian, menyusun bahan pengajaran, melatih guru, mencari sumber kewangan, mengadakan kutipan dana serta merancang pembangunan masa depan.

Dengan adanya kerjasama seperti ini, setiap pondok tidak perlu menyelesaikan semua masalah secara bersendirian.

Pada masa sama, pembangunan perlu dilakukan secara berperingkat dan bukannya tergesa-gesa.

Pendekatannya mudah: rancang, laksanakan, lihat hasil, nilai semula, perbaiki kekurangan dan kemudian teruskan kepada langkah berikutnya.

Kesimpulannya, masa depan pendidikan pondok tidak semestinya memerlukan tradisinya dirombak sehingga hilang identiti.

Sebaliknya, Prof. Dr. Ali Jum‘ah menggariskan jalan yang menggabungkan pengiktirafan sijil, kewangan mampan, pembangunan sistem pendidikan dan kerjasama antara pondok.

Matlamat akhirnya ialah memastikan pendidikan pondok terus kukuh dengan ilmu turath dan pendidikan agama yang asli, sambil melahirkan generasi yang memahami zamannya serta mampu memberikan sumbangan kepada masyarakat.

Sumber: Facebook Benhesa El-Minya, Video Asal Prof. Dr. Ali Jum’ah

BACA JUGA: Demi Al-Quran, Pelajar Sekolah Pondok Gigih Menelaah Bertemankan Cahaya Lilin Sepanjang Ramadan

BACA JUGA: Kenali UstazLah, Anak Felda Lulusan PhD Kini Pendakwah Media Sosial & Berpengalaman 12 Tahun Urus Dana Awam

Ikuti kami, Waktu Solat Malaysia di semua platform untuk dapatkan lebih banyak info bermanfaat:

Facebook: https://www.facebook.com/waktusolatmsia

Instagram: https://www.instagram.com/waktusolatmy

X: https://x.com/WaktuSolatMsia

WhatsApp Channel: https://whatsapp.com/channel/0029Va9S1HR6xCSNywYivK28

Telegram: https://t.me/waktusolat_my

TikTok: https://www.tiktok.com/@waktusolatmy

Threads: https://www.threads.com/@waktusolatmy

YouTube: https://www.youtube.com/channel/UCNBD0UlKUCbUHm-VmXWozEw

Muat turun aplikasi Waktu Solat Malaysia melalui App Store atau Play Store hari ini.

Waktu Solat Malaysia memperkenalkan Kotak Luahan, ruang selamat dan ‘anonymous’ untuk anda berkongsi pertanyaan, keresahan, pengetahuan atau pandangan berkaitan agama dan kehidupan.

Luahkan di: https://www.waktusolat.digital/kotak-luahan/

Kerana kadang-kadang, meluah itu membuat hati rasa lega!

Sekiranya anda ada maklum balas anda tentang portal, artikel dan topik di Waktu Solat Malaysia, hantar ke: https://forms.gle/cKnytmoA25T33hth9. 

Artikel Berkaitan