Hibah Tabung Haji Ketika Defisit Halal Atau Haram? Mufti Jelaskan Berdasarkan Penemuan RCI

Tabung Haji menyimpan amanah jutaan umat Islam yang berharap dapat mengumpulkan simpanan demi menyahut panggilan ke Baitullah suatu hari nanti.

Justeru, pendedahan Suruhanjaya Siasatan Diraja (RCI) mengenai kelemahan tadbir urus dan kedudukan kewangan Tabung Haji bagi tempoh 2014 hingga 2020 sememangnya menimbulkan persoalan besar.

Antara kebimbangan utama pendeposit ialah status hibah yang telah diterima ketika institusi itu dilaporkan berada dalam keadaan defisit.

Adakah hibah tersebut haram? Perlukah wang itu dipulangkan? Bagaimana pula status ibadah haji yang menggunakan wang berkenaan?

Jawapannya jelas: hibah yang telah diterima pendeposit adalah sah menjadi milik mereka dan tidak wajib dipulangkan.

Isu Tabung Haji Tercetus Selepas Pendedahan RCI

Laporan RCI mendapati pengurusan Tabung Haji pada tempoh tertentu meneruskan pembayaran hibah walaupun kedudukan kewangan institusi mengalami masalah defisit.

Antara isu yang dibangkitkan ialah penggunaan kaedah Nilai Aset Boleh Direalisasikan (RAV) bagi membolehkan pengisytiharan hibah.

Kaedah itu dikatakan tidak menggambarkan kedudukan kewangan sebenar mengikut piawaian pelaporan kewangan.

Keadaan tersebut menimbulkan persoalan terhadap hibah yang telah dimasukkan ke dalam akaun pendeposit.

Namun, dari sudut hukum syarak, kesalahan tadbir urus pengurusan tidak secara automatik menjadikan harta yang diterima pendeposit sebagai haram.

Hibah Tabung Haji Sah Selepas Diterima Pendeposit

Menurut penjelasan fiqh muamalat, akad antara pendeposit dan Tabung Haji pada tempoh tersebut ialah Wadi’ah Yad Dhamanah atau simpanan berjaminan.

Dalam kerangka ini, pulangan yang diberikan kepada pendeposit bukan keuntungan yang dijanjikan secara kontrak, sebaliknya hibah atau pemberian sukarela.

Apabila hibah telah diisytiharkan dan dimasukkan ke dalam akaun pendeposit, berlaku penyerahan (qabd) dan hibah tersebut menjadi milik penerima.

Prinsipnya, seseorang tidak dipertanggungjawabkan atas kesalahan dalaman yang dilakukan pihak pengurusan tanpa pengetahuan mereka.

Allah SWT berfirman:

لَا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا

Maksudnya: “Allah tidak memberati seseorang melainkan apa yang terdaya olehnya.”
(Surah al-Baqarah: 286)

Maka, pendeposit Tabung Haji yang menerima hibah dengan cara yang sah tidak perlu menanggung kesalahan pengurusan institusi.

Wang Hibah Tidak Haram Dan Tidak Perlu Dipulangkan

Berdasarkan penjelasan tersebut, hibah yang telah diterima pendeposit kekal sebagai hak milik mereka.

Ia bukan harta haram, bukan harta syubhah yang wajib dipulangkan dan tidak perlu dikeluarkan daripada simpanan hanya kerana kemudiannya timbul pendedahan mengenai kelemahan pengurusan.

Kesalahan berkaitan pelaporan kewangan, pematuhan undang-undang atau tadbir urus adalah tanggungjawab pihak yang menguruskan Tabung Haji pada ketika itu.

Islam juga menegaskan kepentingan menjaga amanah. Rasulullah SAW bersabda:

آيَةُ الْمُنَافِقِ ثَلَاثٌ: إِذَا حَدَّثَ كَذَبَ، وَإِذَا وَعَدَ أَخْلَفَ، وَإِذَا اؤْتُمِنَ خَانَ

Maksudnya: “Tanda orang munafik itu ada tiga: apabila berkata dia berdusta, apabila berjanji dia mungkir dan apabila diberi amanah dia mengkhianati.”
(Riwayat al-Bukhari dan Muslim)

Hadis ini menjadi peringatan besar bahawa amanah kewangan umat Islam wajib diuruskan dengan penuh integriti.

Status Haji Dan Peralihan Tabung Haji Kepada Wakalah

Bagi pendeposit yang menggunakan wang hibah untuk menunaikan haji, ibadah haji mereka tetap sah dan tidak terjejas.

Wang hibah yang diterima adalah milik sah pendeposit, justeru penggunaannya untuk urusan ibadah tidak menjadikan haji terbatal.

Langkah Tabung Haji beralih kepada kontrak Wakalah bermula Disember 2019 pula membawa mekanisme yang lebih jelas.

Tabung Haji bertindak sebagai ejen pelaburan dan pulangan diagihkan berdasarkan keuntungan bersih sebenar.

Ini bermakna sekiranya tiada keuntungan, tiada pulangan boleh diagihkan.

Peralihan tersebut penting untuk memperkukuh ketelusan, disiplin kewangan dan keyakinan pendeposit terhadap Tabung Haji.

Kesimpulannya, pendeposit tidak perlu bimbang terhadap hibah lama yang telah diterima.

Hibah Tabung Haji tersebut sah menjadi milik pendeposit, tidak perlu dipulangkan dan tidak menjejaskan kesahan ibadah haji.

Pengajaran terbesar daripada isu ini ialah setiap institusi yang memegang amanah umat wajib menguruskan harta dengan telus, jujur dan bertanggungjawab kerana kepercayaan rakyat bukan sesuatu yang boleh dipandang ringan.

Sumber: Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan

Ikuti kami, Waktu Solat Malaysia di semua platform untuk dapatkan lebih banyak info bermanfaat:

Facebook: https://www.facebook.com/waktusolatmsia

Instagram: https://www.instagram.com/waktusolatmy

X: https://x.com/WaktuSolatMsia

WhatsApp Channel: https://whatsapp.com/channel/0029Va9S1HR6xCSNywYivK28

Telegram: https://t.me/waktusolat_my

TikTok: https://www.tiktok.com/@waktusolatmy

Threads: https://www.threads.com/@waktusolatmy

YouTube: https://www.youtube.com/channel/UCNBD0UlKUCbUHm-VmXWozEw

Muat turun aplikasi Waktu Solat Malaysia melalui App Store atau Play Store hari ini.

Waktu Solat Malaysia memperkenalkan Kotak Luahan, ruang selamat dan ‘anonymous’ untuk anda berkongsi pertanyaan, keresahan, pengetahuan atau pandangan berkaitan agama dan kehidupan.

Luahkan di: https://www.waktusolat.digital/kotak-luahan/

Kerana kadang-kadang, meluah itu membuat hati rasa lega!

Sekiranya anda ada maklum balas anda tentang portal, artikel dan topik di Waktu Solat Malaysia, hantar ke: https://forms.gle/cKnytmoA25T33hth9.