Pelaksanaan kubur bertingkat yang diperkenalkan Jabatan Agama Islam Wilayah Persekutuan (JAWI) pada 27 Oktober lalu, membuka lembaran baharu dalam usaha menangani masalah kekurangan tanah perkuburan Islam, khususnya di kawasan bandar.

Inisiatif tersebut bukan sahaja memperkenalkan kaedah pengebumian yang lebih sistematik, malah turut menggunakan teknologi bagi memudahkan pengendalian jenazah.

Bagaimanapun, di sebalik pembaharuan ini, timbul persoalan mengenai hukum membina kubur bertingkat menurut perspektif Islam.

Kemusykilan mengenai adakah kaedah pengebumian sedemikian dibenarkan oleh syarak, dan apakah keadaan yang membolehkan ia dilaksanakan?

Berikut penjelasan berdasarkan pandangan Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan serta keputusan Muzakarah Jawatankuasa Fatwa Kebangsaan.

JAWI Perkenal Kubur Bertingkat Dengan Penggunaan Mesin Takal

Memetik laporan Harian Metro, JAWI telah memulakan projek perintis pengebumian secara kubur bertingkat di Tanah Perkuburan Islam Raudhatul Sakinah, Kepong, Kuala Lumpur.

Projek yang dilaksanakan dengan kerjasama Jabatan Kerja Raya (JKR) Kuala Lumpur itu memberi tumpuan kepada pengebumian jenazah yang tidak mempunyai waris.

Menariknya, inisiatif tersebut turut memperkenalkan penggunaan mesin takal penurun jenazah yang dibangunkan oleh JKR Kuala Lumpur.

Difahamkan, peralatan berkenaan digunakan bagi memudahkan proses menurunkan jenazah ke liang kubur pada kedalaman lapan kaki.

Selain itu, penggunaan penghadang runtuhan tanah atau ‘trench box’ turut diperkenalkan bagi meningkatkan keselamatan ketika proses pengebumian dijalankan.

Langkah ini sekali gus dilihat sebagai antara usaha JAWI untuk mengoptimumkan penggunaan tanah perkuburan yang semakin terhad, di samping menambah baik kecekapan pengurusan jenazah.

Apakah Hukum Membina Kubur Bertingkat Dalam Islam?

Mengulas persoalan mengenai hukum membina kubur bertingkat, Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan menerusi artikel, Irsyad Hukum Siri Ke-245: Membina Kubur Bertingkat menjelaskan bahawa kaedah tersebut adalah harus apabila terdapat keperluan mendesak, khususnya akibat kekurangan tanah perkuburan.

Dalam Islam, pengebumian jenazah merupakan suatu penghormatan terhadap manusia yang telah meninggal dunia.

Allah SWT berfirman:

ثُمَّ أَمَاتَهُ فَأَقْبَرَهُ

Maksudnya: “Kemudian dimatikannya, lalu diperintahkan supaya ia dikuburkan.”

(Surah ‘Abasa: 21)

Menurut penjelasan Imam al-Qurtubi, ayat tersebut menunjukkan bahawa pengkebumian merupakan satu bentuk kemuliaan yang Allah SWT berikan kepada manusia bagi memelihara jasadnya selepas kematian.

Selain itu, sebarang kaedah pengebumian yang diperkenalkan hendaklah mengambil kira penghormatan terhadap jenazah serta ketetapan hukum syarak.

Dalam isu kubur bertingkat, Muzakarah Jawatankuasa Fatwa Majlis Kebangsaan Bagi Hal Ehwal Agama Islam Malaysia Kali Ke-92 yang bersidang pada 15 hingga 17 Disember 2010 telah membincangkan perkara tersebut.

Muzakarah memutuskan bahawa pembinaan kubur secara bertingkat tidak bertentangan dengan syarak dalam keadaan darurat, seperti kepadatan penduduk dan kekurangan kawasan tanah perkuburan.

Bagaimanapun, keharusan tersebut tertakluk kepada keperluan yang benar-benar mendesak serta penelitian terhadap kaedah pelaksanaannya.

Mengapa Kubur Bertingkat Diharuskan Di Kawasan Bandar?

Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan turut membezakan keperluan pembinaan kubur bertingkat berdasarkan keadaan sesuatu kawasan.

Bagi kawasan kampung, desa dan pedalaman yang masih mempunyai tanah perkuburan luas, keperluan membina kubur secara bertingkat mungkin belum mendesak.

Namun begitu, pihak pengurusan tanah perkuburan tetap disarankan agar merancang susun atur kubur dengan lebih teratur bagi memastikan penggunaan tanah dapat dimaksimumkan.

Sebaliknya, keadaan di bandar utama seperti Kuala Lumpur adalah berbeza berikutan kepesatan pembangunan dan keterbatasan ruang tanah perkuburan.

Dalam keadaan tersebut, pembinaan kubur bertingkat dilihat sebagai antara penyelesaian yang boleh dipertimbangkan bagi memenuhi keperluan pengebumian umat Islam.

Malah, Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan dalam penjelasannya pada tahun 2018 pernah mencadangkan agar JAWI dan Majlis Agama Islam Wilayah Persekutuan (MAIWP) untuk membangunkan kubur bertingkat dan kini, pada 2026, JAWI telah memulakan projek perintisnya.

Cadangan itu bertujuan memastikan tanah perkuburan yang tersedia dapat digunakan secara optimum tanpa menjejaskan tanggungjawab mengebumikan jenazah.

Penjelasan tersebut memperlihatkan bahawa isu kubur bertingkat telah lama dibahaskan dari sudut hukum sebelum pelaksanaan projek perintis JAWI pada tahun 2026.

Pandangan Fatwa Antarabangsa Dan Negeri Selangor Mengenai Kubur Bertingkat

Pandangan keharusan kubur bertingkat ini turut disokong kuat oleh pelbagai badan fatwa terkemuka di peringkat tempatan dan antarabangsa.

Antara dokumen fatwa yang menjadi rujukan merangkumi:

  1. Dar al-Ifta’ al-Misriyyah (Mesir): Menegaskan bahawa jika keadaan darurat menuntut, dibolehkan membuat tingkat-tingkat di dalam satu lubang kubur bagi menampung jumlah jenazah yang semakin meningkat.
  2. Dekan Kuliyyah Syariah Universiti Al-Azhar: Prof. Dr. Hamid Abu Talib menyatakan bahawa secara dasarnya pembinaan kubur bertingkat adalah harus apabila berhadapan isu kepadatan tanah.
  3. Jabatan Mufti Negeri Selangor (2004): Mengeluarkan fatwa keharusan menggunakan semula tanah perkuburan lama yang telah penuh dengan kaedah menimbun tanah baharu setinggi 4 kaki di atas kubur lama.

Hujah-hujah fatwa ini membuktikan bahawa konsep kubur bertingkat mempunyai asas Fiqh yang sangat kukuh.

Pelaksanaan Kubur Bertingkat Perlu Menjaga Kehormatan Jenazah

Walaupun pembinaan kubur bertingkat diharuskan dalam keadaan tertentu, pelaksanaannya tidak boleh dibuat secara sewenang-wenangnya.

Menurut pandangan yang dirujuk Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan, hukum asal pengebumian adalah menempatkan setiap jenazah dalam liang kubur tersendiri.

Namun, apabila berlaku kesempitan tanah yang mendesak, kaedah pengebumian alternatif boleh dipertimbangkan berdasarkan keperluan dan panduan syarak.

Fatwa Negeri Selangor yang diwartakan pada 7 Oktober 2004, misalnya, turut menyentuh kaedah menimbun tanah di atas kawasan perkuburan lama sebagai salah satu pendekatan menangani kekurangan ruang.

Dalam hal ini, penting untuk difahami bahawa kaedah pembinaan kubur bertingkat boleh berbeza mengikut keadaan tanah, reka bentuk dan perancangan pihak berkuasa.

Justeru, pelaksanaannya perlu mengambil kira keselamatan, kesesuaian tapak, kelulusan pihak berkuasa agama serta pemeliharaan kehormatan jenazah.

Kesimpulannya, pembinaan kubur bertingkat adalah harus menurut hukum Islam apabila wujud keperluan mendesak seperti kekurangan tanah perkuburan, sebagaimana dijelaskan oleh Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan.

Inisiatif JAWI memperkenalkan kubur bertingkat dengan bantuan teknologi pula memperlihatkan usaha menambah baik pengurusan pengebumian dalam menghadapi cabaran keterbatasan ruang.

Apa yang paling penting, setiap pembaharuan dalam pengurusan jenazah hendaklah sentiasa berlandaskan syariat Islam, menjaga keselamatan petugas dan memelihara kemuliaan insan yang telah meninggal dunia.

Sumber: Harian Metro – JAWI Perkenal Kubur Bertingkat, Guna Mesin Takal Turunkan Jenazah , Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan-Membina Kubur Bertingkat , Jabatan Agama Islam Wilayah Persekutuan-Muzakarah Jawatankuasa Fatwa Majlis Kebangsaan Bagi Hal Ehwal Agama Islam Malaysia Kali Ke-92 

BACA JUGA: Nak Buat Aduan Jenayah Syariah? JAKIM Kongsi Saluran & 6 Maklumat Penting Yang Perlu Disertakan Dalam Laporan

BACA JUGA:Logo Halal Malaysia Hijau, Hitam Putih & Emas, Mana Satu Betul? Ini Ciri Wajib Ada & Cara Semak Status Sijil

Ikuti kami, Waktu Solat Malaysia di semua platform untuk dapatkan lebih banyak info bermanfaat:

Facebook: https://www.facebook.com/waktusolatmsia

Instagram: https://www.instagram.com/waktusolatmy

X: https://x.com/WaktuSolatMsia

WhatsApp Channel: https://whatsapp.com/channel/0029Va9S1HR6xCSNywYivK28

Telegram: https://t.me/waktusolat_my

TikTok: https://www.tiktok.com/@waktusolatmy

Threads: https://www.threads.com/@waktusolatmy

YouTube: https://www.youtube.com/channel/UCNBD0UlKUCbUHm-VmXWozEw

Muat turun aplikasi Waktu Solat Malaysia melalui App Store atau Play Store hari ini.

Waktu Solat Malaysia memperkenalkan Kotak Luahan, ruang selamat dan ‘anonymous’ untuk anda berkongsi pertanyaan, keresahan, pengetahuan atau pandangan berkaitan agama dan kehidupan.

Luahkan di: https://www.waktusolat.digital/kotak-luahan/

Kerana kadang-kadang, meluah itu membuat hati rasa lega!

Sekiranya anda ada maklum balas anda tentang portal, artikel dan topik di Waktu Solat Malaysia, hantar ke: https://forms.gle/cKnytmoA25T33hth9

Artikel Berkaitan