Kenapa Kedudukan Imam Berubah Di Masjidil Haram?

Kedudukan imam di Masjidil Haram sering menimbulkan persoalan kepada jemaah yang pertama kali menjejakkan kaki ke Tanah Suci.

Ada yang keliru apabila melihat imam tidak sentiasa berada betul-betul di hadapan Kaabah.

Malah, kadang-kala imam kelihatan berada agak jauh di mihrab khas di belakang kawasan tawaf.

Lebih menghairankan, ada makmum yang secara fizikalnya berada lebih ‘ke hadapan’ daripada imam.

Namun solat tetap berjalan dengan tertib dan sah di sisi syarak.

Hakikatnya, kedudukan imam di Masjidil Haram bukanlah sesuatu yang tetap.

Ia berubah mengikut kepadatan jemaah, keperluan teknikal pengurusan solat serta keadaan semasa di pelataran tawaf atau mataf.

Semua perubahan ini mempunyai hikmah besar dalam memastikan jutaan jemaah dapat menunaikan solat dengan selesa dan teratur.

Keunikan ini hanya berlaku di Masjidil Haram kerana struktur binaannya yang mengelilingi Kaabah menjadikan bentuk saf tidak lagi lurus seperti di masjid biasa, tetapi melingkar mengelilingi Baitullah.

Kedudukan Imam Mengikut Keadaan Jemaah

Dalam keadaan biasa yang tidak terlalu sesak, kedudukan imam boleh berada berhampiran Kaabah, sama ada di kawasan berhampiran Hajar Aswad atau Maqam Ibrahim.

Namun apabila keadaan menjadi terlalu padat, kedudukan imam akan dialihkan ke mihrab khas yang terletak di bangunan masjid, di belakang mataf, di antara Rukun Yamani dan Hajar Aswad.

Mihrab ini menjadi tempat tetap imam memimpin solat ketika musim haji, Ramadan atau waktu kemuncak jemaah.

Kedudukan imam di situ memudahkan pengurusan saf yang melimpah sehingga ke tingkat atas masjid, dataran luar, bahkan sehingga ke kawasan yang tidak lagi nampak Kaabah.

Semua ini menunjukkan bahawa kedudukan imam di Masjidil Haram diurus dengan penuh hikmah agar jutaan manusia dapat solat dalam satu kesatuan saf yang tersusun.

Makmum Di Hadapan Imam, Adakah Sah Solat?

Persoalan paling kerap timbul ialah bagaimana hukum makmum yang berada di hadapan imam?

Dalam masjid biasa, syarat sah berjemaah ialah makmum berada di belakang imam.

Namun keadaan di Masjidil Haram adalah berbeza kerana safnya mengelilingi Kaabah.

Majoriti ulama daripada mazhab Syafie, Hanafi dan Hanbali menjelaskan bahawa dalam situasi khas di Masjidil Haram, kedudukan makmum yang lebih ‘ke hadapan’ daripada imam tidak membatalkan solat.

Ini kerana ukuran hadapan dan belakang tidak lagi berdasarkan garis lurus, tetapi berdasarkan kedudukan mengelilingi Kaabah sebagai pusat.

Imam Nawawi Rahimahullah menyebut bahawa apabila saf mengelilingi Kaabah, ukuran hadapan dan belakang berubah mengikut bentuk bulatan tersebut.

Maka kedudukan imam dan makmum dinilai berdasarkan lingkaran, bukan garis lurus seperti di masjid lain.

Ini termasuk dalam rukhsah (keringanan) yang diiktiraf oleh syarak kerana keadaan luar biasa Masjidil Haram.

Saf Melingkar Mengelilingi Kaabah

Keunikan paling ketara yang mempengaruhi kedudukan imam ialah bentuk saf yang melingkar.

Saf di Masjidil Haram bukan lurus memanjang, tetapi membentuk bulatan besar mengelilingi Kaabah.

Firman Allah SWT:

وَاتَّخِذُوا مِنْ مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ مُصَلًّى
“Dan jadikanlah sebahagian Maqam Ibrahim sebagai tempat solat.” (Surah al-Baqarah: 125)

Ayat ini menunjukkan bahawa kawasan sekitar Kaabah sememangnya tempat solat.

Maka saf yang terbentuk secara mengelilingi Kaabah adalah sesuatu yang selari dengan fungsi asal kawasan tersebut.

Dalam keadaan ini, kedudukan imam menjadi relatif kepada bulatan saf, bukan lagi satu garis lurus.

Hikmah Besar Di Sebalik Kedudukan Imam

Apabila difahami, kedudukan imam yang berubah-ubah ini sebenarnya menggambarkan keindahan syariat Islam yang sangat praktikal.

Islam tidak menyusahkan, bahkan memberi kelonggaran dalam keadaan tertentu demi menjaga maslahah umat.

Sabda Nabi SAW:

إِنَّمَا جُعِلَ الإِمَامُ لِيُؤْتَمَّ بِهِ
“Sesungguhnya imam itu dilantik untuk diikuti.” (Hadis Riwayat Bukhari dan Muslim)

Tujuan utama imam ialah untuk diikuti dalam pergerakan solat, bukan semata-mata kedudukan fizikal di hadapan.

Selagi makmum dapat mengikuti imam melalui suara, takbir atau bantuan sistem pembesar suara, maka jemaah itu tetap sah.

Inilah yang berlaku di Masjidil Haram. Walaupun tidak nampak imam, jutaan makmum masih mampu mengikuti setiap takbir dan pergerakan dengan tertib.

Kedudukan Imam Lambang Kesatuan Umat

Kedudukan imam di Masjidil Haram juga membawa simbolik yang sangat indah.

Kaabah menjadi pusat, dan manusia mengelilinginya dalam saf yang sama.

Tiada siapa lebih utama. Tiada beza bangsa, warna kulit dan darjat.

Semua berdiri menghadap kiblat yang sama, mengikuti imam yang sama, dalam satu saf yang melingkar penuh tawaduk.

Pemandangan ini mengajar bahawa Islam itu menyatukan, dan kedudukan imam hanyalah alat untuk memastikan kesatuan itu berjalan dengan sempurna.

Akhirnya, kedudukan imam di Masjidil Haram bukanlah perkara pelik, tetapi tanda kebijaksanaan pengurusan solat di tempat paling suci di muka bumi.

Perubahan kedudukan imam, saf yang melingkar, serta makmum yang kadang-kala berada di hadapan imam adalah keunikan yang telah dibincangkan dan diharuskan oleh para ulama sejak dahulu.

Ia mengajar kita bahawa syariat Islam sangat luas, praktikal dan penuh hikmah.

Apa yang kelihatan ganjil pada mata, sebenarnya sangat teratur di sisi ilmu.

Apabila kita memahami hakikat ini, barulah kita melihat keindahan sebenar solat berjemaah di Masjidil Haram bukan sekadar ibadah, tetapi pengalaman rohani yang menyatukan jutaan hati di bawah satu kiblat dan satu imam.

Sumber: khazzanahtours, hsiumrah, detikhikmah, madaninews

Ikuti kami, Waktu Solat Malaysia di semua platform untuk dapatkan lebih banyak info bermanfaat:

Facebook: https://www.facebook.com/waktusolatmsia

Instagram: https://www.instagram.com/waktusolatmy

X: https://x.com/WaktuSolatMsia

WhatsApp Channel: https://whatsapp.com/channel/0029Va9S1HR6xCSNywYivK28

Telegram: https://t.me/waktusolat_my

TikTok: https://www.tiktok.com/@waktusolatmy

Threads: https://www.threads.com/@waktusolatmy

Sebagai penambahbaikan, kami ingin mendengar maklum balas anda tentang portal, artikel dan topik di Waktu Solat Malaysia. Sila luangkan sedikit masa untuk mengisi borang maklum balas di sini: https://forms.gle/cKnytmoA25T33hth9. Terima kasih atas sokongan anda!