Amanah: Tunjang Kepercayaan Umat Dalam Tadbir Urus Dana Awam

Yang di-Pertua MUIS, Datuk Yahya Hussin.

Mutakhir ini, kegelisahan sering timbul dalam kalangan masyarakat apabila timbul persoalan integriti melibatkan institusi yang menguruskan dana umat, sama ada zakat, wakaf, atau sedekah. Dakwaan salah guna kuasa atau ketirisan, walaupun belum tentu kesahihannya, sudah cukup untuk menggugat keyakinan orang ramai. Keresahan ini amat difahami kerana ia tidak hanya melibatkan soal wang ringgit, tetapi menyentuh urat nadi kepercayaan (trust) antara rakyat dan pihak yang diamanahkan.

Apabila kepercayaan ini mula terhakis, kesan jangka panjangnya amat parah. Ia bukan sahaja merencatkan usaha kebajikan, malah boleh menyebabkan umat Islam menjadi ragu-ragu untuk menyalurkan bantuan mereka melalui saluran rasmi. Ini akhirnya memberi kesan langsung kepada golongan yang berhak menerima bantuan (mustahik).

Menangani isu fundamental ini, Islam tidak pernah mengambil mudah soal tanggungjawab dan akauntabiliti. Malah, ia diletakkan sebagai salah satu teras utama dalam muamalat dan pentadbiran. Allah SWT telah berfirman dengan begitu jelas dalam Surah An-Nisa’, ayat 58, yang bermaksud: “Sesungguhnya Allah menyuruh kamu menyampaikan amanah kepada yang berhak menerimanya, dan (menyuruh kamu) apabila menetapkan hukum di antara manusia supaya kamu menetapkan dengan adil…”

Ayat ini merupakan dasar agung dalam tadbir urus. Perkataan ‘amanah’ itu sendiri merangkumi segala bentuk tanggungjawab—daripada kuasa pemerintahan, kehakiman, hinggalah kepada pengurusan harta benda. Dalam konteks dana awam, amanah bermaksud menguruskannya dengan penuh ketelusan, profesionalisme, dan kecekapan, memastikan setiap sen diagihkan kepada sasarannya tanpa sebarang ketirisan atau pembaziran.

Amanah bukanlah ‘peluang’ untuk mengaut keuntungan peribadi; ia adalah ‘beban’ (taklif) yang akan dipersoalkan dengan berat di akhirat kelak. Rasulullah SAW memberi amaran keras mengenai perbuatan khianat, iaitu lawan kepada amanah. Dalam sebuah hadis masyhur, Baginda menyifatkan khianat apabila diberi kepercayaan sebagai salah satu daripada tiga tanda utama seorang munafik. Ini menunjukkan bahawa kegagalan dalam memegang amanah bukanlah sekadar satu kesalahan pentadbiran, tetapi satu kecacatan serius pada tahap keimanan dan akhlaq.

Dalam tradisi keilmuan Islam, tokoh seperti Imam al-Ghazali dalam karya agungnya Ihya’ ‘Ulum al-Din telah membahaskan secara terperinci mengenai akhlaq pemegang harta (baitulmal). Beliau menekankan peri pentingnya sifat wara’ (sangat berhati-hati) dan menjauhi syubhah (perkara yang diragui) dalam mengendalikan harta yang bukan milik peribadi. Harta umat adalah ‘api’ yang boleh membakar sesiapa sahaja yang mengambilnya tanpa hak.

Kerangka tadbir urus sekular moden sering menekankan aspek ‘tadbir urus korporat yang baik’ (good corporate governance), audit luaran, dan jawatankuasa pemantau. Islam mengiyakan semua mekanisme semak dan imbang ini sebagai sebahagian daripada maslahah ammah (kepentingan umum). Namun, Islam menambah satu dimensi yang jauh lebih ampuh, iaitu ‘audit dalaman’ yang berterusan, yang dinamakan taqwa. Seorang pentadbir yang bertakwa sedar bahawa walaupun beliau terlepas daripada audit dunia, beliau tidak akan sesekali terlepas daripada hisab Allah SWT.

Kita boleh mengambil iktibar daripada kisah Khalifah Umar bin Abdul Aziz, yang memadamkan pelita milik negara (baitulmal) dan menyalakan pelita miliknya sendiri sebaik sahaja perbincangan beralih daripada urusan rasmi kepada urusan peribadi. Ini adalah kemuncak sifat amanah dan wara’—satu standard yang meletakkan kepentingan umat mengatasi segala-galanya.

Justeru, dalam menghadapi sebarang tuduhan atau keraguan terhadap institusi agama, pendekatan kita mestilah berteraskan prinsip. Bagi pihak yang diamanahkan, mereka wajib berlaku telus, proaktif dalam memberi penjelasan, dan sentiasa menambah baik proses tadbir urus mereka. Akauntabiliti bukan untuk ditakuti, tetapi untuk diraikan sebagai bukti pematuhan kepada perintah Allah.

Bagi masyarakat pula, sikap berhati-hati dan prihatin itu wajar, namun ia mesti diimbangi dengan kewajipan tabayyun (menyemak kebenaran) sebelum menyebarkan sesuatu berita. Menjatuhkan reputasi sebuah institusi kebajikan tanpa bukti kukuh juga merupakan satu perbuatan yang tidak adil. Apa yang kita dambakan ialah sebuah ekosistem yang sihat di mana pemimpin berlaku amanah dan rakyat pula matang dalam membuat penilaian, semuanya berlandaskan ketaqwaan kepada Allah demi maslahat ummah.

Sumber artikel: Berita Harian