Di Sebalik Tarikh Sijil: Mencari Substansi Sebenar Akad Nikah

Oleh: Pena Mizan

Media sosial kita baru-baru ini ‘riuh’ seketika. Bukan kerana drama rantaian terbaharu, tetapi kerana polemik yang timbul daripada prosiding mahkamah sepasang selebriti terkenal, Uqasha Senrose dan Kamal Adli. Di celah-celah butiran perbicaraan yang sepatutnya peribadi itu, satu isu tular dan menjadi bualan hangat: perbezaan tarikh pada sijil nikah berbanding tarikh majlis akad nikah mereka yang diketahui umum. Serta-merta, ruang komen dibanjiri pelbagai teori, spekulasi, dan lebih membimbangkan, kekeliruan kolektif tentang status sebuah pernikahan. Situasi ini, walaupun membabitkan figura awam, adalah cerminan kepada salah faham yang lebih besar dalam masyarakat kita: Apakah sebenarnya yang mengesahkan sebuah perkahwinan?

Kekecohan ini mendedahkan satu anjakan yang membimbangkan dalam pemikiran kolektif kita. Kita seolah-olah telah beralih daripada memahami substansi dan kesakralan sebuah akad kepada terlalu bergantung pada simbol dan prosedur. Ramai yang terkeliru, menyamakan kesahan (validity) sebuah pernikahan dengan sehelai kertas bercetak rasmi (sijil), atau dengan kemeriahan sebuah majlis kenduri. Dilema ini menuntut kita untuk mengurai semula asas kefahaman kita, kembali kepada paksi sebenar yang ditetapkan oleh Syariah, yang jauh lebih asas daripada dakwat di atas kertas.

Wujud satu tanggapan umum yang salah: “Jika tiada sijil, atau jika tarikhnya silap, maka pernikahan itu tidak sah.” Mari kita perbetulkan kekhilafan ini dengan neraca Fiqh Munakahat (perundangan perkahwinan Islam).

Hakikatnya, dalam perundangan syariah di Malaysia dan di mana jua, kesahan mutlak (validity) sebuah pernikahan tidak bergantung pada pendaftarannya, tetapi pada penyempurnaan Rukun Nikah dan Syarat-Syarat Sahnya. Perkahwinan adalah sebuah akad (kontrak suci) di antara dua pihak yang disaksikan oleh Allah SWT.

Rukun-rukun ini—yang merupakan tiang seri kepada pernikahan—adalah:

Pengantin Lelaki (Suami)
Pengantin Perempuan (Isteri)
Wali (yang sah mengikut tertib)
Dua orang Saksi (lelaki, adil, Muslim)
Sighah (Lafaz Ijab dari wali dan Qabul dari pengantin lelaki)

Selagi kelima-lima rukun ini dipenuhi beserta syarat-syaratnya (seperti kedua-dua pihak tidak mempunyai halangan syarak untuk berkahwin), maka pada detik lafaz qabul (“Aku terima nikahnya…”) disambut dengan sah, perkahwinan itu telah sah di sisi Syarak. Ia sah di hadapan Allah, walaupun jika pendaftar atau jurunikah terlupa membawa pen.

Jadi, apa pula peranan sijil nikah yang dikeluarkan oleh Jabatan Agama Islam Negeri? Di sinilah letaknya perbezaan antara kesahan (validity) dan pembuktian (thubut atau proof).

Sijil nikah adalah satu rekod pentadbiran yang amat penting dalam konteks negara moden. Ia adalah dokumen undang-undang sivil syariah yang berfungsi sebagai bukti bahawa pernikahan itu telah berlaku. Ia diperlukan untuk semua urusan rasmi: mendaftar kelahiran anak, tuntutan harta sepencarian, proses pewarisan (faraid), malah (seperti dalam kes yang tular itu) untuk memfailkan perceraian di Mahkamah Syariah. Tanpa sijil, hak-hak isteri dan anak-anak mungkin tidak dapat dibela di mahkamah dunia, walaupun ikatan mereka sah di sisi Tuhan.

Dalam kes percanggahan tarikh, ia selalunya isu pentadbiran. Mungkin akad nikah berlangsung pada malam 30 haribulan selepas waktu pejabat, dan pendaftaran rasmi (tarikh sijil) dicatatkan pada keesokan harinya, 1 haribulan. Ini tidak menjejaskan kesahan akad yang telah berlaku pada 30 haribulan itu. Mahkamah Syariah cukup arif untuk menilai kesahan peristiwa akad itu, bukan semata-mata tarikh pada dokumen.

[4. The Apex: A Vision for the Future]

Kita perlu mendidik semula masyarakat—dan diri kita sendiri—untuk membezakan antara apa yang sakral (suci) dan apa yang administratif (pentadbiran). Tumpuan kita menjelang perkahwinan seharusnya terarah pada memastikan rukun dan syarat dipenuhi dengan sempurna, memahami lafaz amanah yang terkandung dalam ijab dan qabul, bukan sekadar bimbang tentang kesempurnaan hiasan pelamin atau ketepatan tarikh pada sijil.

Visi untuk masyarakat kita ialah masyarakat yang meraikan akad lebih daripada majlis, yang memahami mithaqan ghaliza (perjanjian yang berat) yang mereka meterai, bukan sekadar mempamerkan sekeping sijil. Sijil itu penting untuk perlindungan undang-undang, tetapi akad itulah yang akan kita jawab di hadapan Allah kelak.

Sumber Artikel: Berita Harian