Solat Jenazah Boleh Dilakukan Selepas Dikebumikan, Ini Hukum & Tempoh Yang Dibenarkan

Solat jenazah lazimnya dilakukan sebelum seseorang dikebumikan.

Namun, bagaimana jika kita tidak sempat menghadirinya dan hanya tiba di tanah perkuburan selepas urusan pengebumian selesai?

Adakah kita masih boleh menunaikannya di pusara walaupun jenazah sudah ditanam?

Jika boleh, berapa lama tempoh yang dibenarkan menurut hukum Islam?

Persoalan ini mungkin jarang dibincangkan, sedangkan terdapat hadis Rasulullah SAW dan pandangan ulama yang menjelaskan keharusannya.

Sepatutnya Dilakukan Sebelum Jenazah Dikebumikan

Dalam Islam, solat jenazah merupakan ibadah fardu kifayah yang wajib disempurnakan oleh sebahagian umat Islam apabila berlaku kematian seorang Muslim.

Secara asasnya, jenazah perlu dimandikan, dikafankan, disolatkan dan kemudian dikebumikan mengikut tertib pengurusan jenazah.

Oleh itu, seseorang tidak sepatutnya sengaja mengebumikan jenazah tanpa menunaikan solat jenazah terlebih dahulu.

Namun, keadaan berbeza bagi individu yang tidak sempat menghadirinya sebelum urusan pengebumian selesai.

Contohnya, ahli keluarga yang berada jauh, saudara-mara yang hanya mendapat berita kematian selepas pengebumian atau individu yang tidak berkesempatan hadir pada waktu tersebut.

Adakah mereka masih boleh menunaikan solat jenazah di kawasan perkuburan?

Rasulullah SAW Pernah Solat Di Atas Kubur

Menurut Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan menerusi artikel Al-Kafi #1165, hukum solat jenazah di atas kubur bagi mereka yang tidak sempat menunaikannya sebelum pengebumian adalah harus dan dibolehkan.

Perkara ini mempunyai sandaran daripada hadis Rasulullah SAW.

Daripada Ibn Abbas RA:

أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَرَّ بِقَبْرٍ قَدْ دُفِنَ لَيْلًا، فَقَالَ: مَتَى دُفِنَ هَذَا؟ قَالُوا: الْبَارِحَةَ. قَالَ: أَفَلَا آذَنْتُمُونِي؟ قَالُوا: دَفَنَّاهُ فِي ظُلْمَةِ اللَّيْلِ، فَكَرِهْنَا أَنْ نُوقِظَكَ. فَقَامَ فَصَفَفْنَا خَلْفَهُ، قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ: وَأَنَا فِيهِمْ، فَصَلَّى عَلَيْهِ

Maksudnya: “Sesungguhnya Rasulullah SAW melalui sebuah kubur yang telah dikebumikan pada waktu malam. Baginda bertanya: ‘Bilakah orang ini dikebumikan?’ Mereka menjawab: ‘Malam tadi.’ Baginda bersabda: ‘Mengapa kamu tidak memberitahuku?’ Mereka menjawab: ‘Kami mengebumikannya dalam kegelapan malam dan tidak mahu mengejutkanmu.’ Lalu Baginda berdiri dan kami berbaris di belakangnya. Ibn Abbas berkata: ‘Aku termasuk dalam kalangan mereka.’ Kemudian Baginda menunaikan solat ke atas jenazah itu.”

(Riwayat al-Bukhari)

Hadis ini menunjukkan bahawa Rasulullah SAW sendiri pernah menunaikan solat jenazah selepas jenazah dikebumikan.

Maka, amalan tersebut mempunyai asas dalam sunnah dan bukan sesuatu yang dilakukan tanpa sandaran agama.

Ulama Mazhab Syafie Mengharuskan Solat Selepas Pengebumian

Keharusan solat jenazah selepas pengebumian turut dibincangkan oleh para ulama, termasuk dalam mazhab Syafie.

Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan menerusi Irsyad Hukum Siri Ke-668 menjelaskan bahawa individu yang tidak sempat menunaikan solat jenazah pada kali pertama masih boleh melakukannya kemudian, termasuk selepas pengebumian.

Ini bermakna, walaupun jenazah sudah disolatkan oleh orang lain sebelum dikebumikan, mereka yang terlepas masih mempunyai ruang untuk menunaikan ibadah tersebut.

Dalam kitab Syarh Minhaj, Syeikh Jalaluddin al-Mahalli menyatakan:

يَجِبُ تَقْدِيمُ الصَّلَاةِ عَلَى الدَّفْنِ، وَتَصِحُّ بَعْدَ الدَّفْنِ عَلَى الْقَبْرِ

Maksudnya: “Wajib mendahulukan solat jenazah sebelum pengebumian, dan sah solat jenazah selepas pengebumian di atas kubur.”

Penjelasan ini menunjukkan bahawa hukum asal tetap mengutamakan solat sebelum pengebumian.

Bagaimanapun, solat yang dilakukan kemudian oleh mereka yang terlepas masih diharuskan.

Perlu juga difahami bahawa istilah solat ‘di atas kubur’ bukan bermaksud seseorang perlu berdiri atau memijak kubur.

Sebaliknya, solat dilakukan di kawasan perkuburan dengan menghadap arah jenazah yang telah dikebumikan, mengikut kaedah dan syarat solat jenazah.

Berapa Lama Boleh Solat Selepas Jenazah Ditanam?

Persoalan seterusnya ialah tempoh masa yang dibenarkan untuk menunaikan solat jenazah selepas pengebumian.

Adakah hanya boleh dilakukan pada hari yang sama, atau masih sah selepas beberapa hari?

Dalam perkara ini, para ulama mempunyai perbezaan pandangan.

Imam al-Nawawi menghuraikan beberapa pendapat berkaitan tempoh solat jenazah di kubur, antaranya:

Tiga hari selepas pengebumian.
Sebulan selepas pengebumian.
Selagi jasad jenazah belum reput.
Pendapat lain yang mengaitkan keharusan dengan keadaan individu yang mahu menunaikan solat tersebut.

Terdapat juga pandangan yang lebih luas dalam perbahasan ulama mengenai tempoh keharusan solat jenazah di kubur.

Justeru, tidak tepat untuk menetapkan satu tempoh tertentu sebagai hukum yang disepakati oleh semua ulama.

Bagi mereka yang ingin menunaikan solat jenazah selepas tempoh yang lama, sebaiknya mendapatkan penjelasan daripada pihak berautoriti agama berdasarkan keadaan dan pandangan mazhab yang diikuti.

Jadi, Boleh Ke Solat Jenazah Selepas Dikebumikan?

Kesimpulannya, solat jenazah selepas pengebumian adalah diharuskan menurut pandangan ulama yang dijelaskan oleh Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan, khususnya bagi mereka yang tidak sempat menunaikannya sebelum jenazah dikebumikan.

Keharusan tersebut mempunyai sandaran daripada hadis sahih yang menunjukkan Rasulullah SAW pernah menunaikan solat jenazah di kubur.

Walaupun begitu, urusan asal tetap perlu diutamakan, iaitu menyempurnakan solat jenazah sebelum pengebumian.

Bagi individu yang terlepas peluang tersebut, masih terdapat ruang untuk menunaikan solat jenazah di pusara mengikut perincian hukum yang telah dibahaskan oleh ulama.

Perkara ini juga mengingatkan masyarakat supaya tidak terus menganggap sesuatu amalan sebagai salah hanya kerana jarang melihatnya dilakukan.

Dalam soal ibadah, kefahaman terhadap dalil dan penjelasan ulama amat penting supaya sesuatu amalan dapat dinilai berdasarkan ilmu, bukan sekadar kebiasaan.

Sumber: Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan, Ustaz Azhar Idrus

Ikuti kami, Waktu Solat Malaysia di semua platform untuk dapatkan lebih banyak info bermanfaat:

Facebook: https://www.facebook.com/waktusolatmsia

Instagram: https://www.instagram.com/waktusolatmy

X: https://x.com/WaktuSolatMsia

WhatsApp Channel: https://whatsapp.com/channel/0029Va9S1HR6xCSNywYivK28

Telegram: https://t.me/waktusolat_my

TikTok: https://www.tiktok.com/@waktusolatmy

Threads: https://www.threads.com/@waktusolatmy

YouTube: https://www.youtube.com/channel/UCNBD0UlKUCbUHm-VmXWozEw

Muat turun aplikasi Waktu Solat Malaysia melalui App Store atau Play Store hari ini.

Waktu Solat Malaysia memperkenalkan Kotak Luahan, ruang selamat dan ‘anonymous’ untuk anda berkongsi pertanyaan, keresahan, pengetahuan atau pandangan berkaitan agama dan kehidupan.

Luahkan di: https://www.waktusolat.digital/kotak-luahan/

Kerana kadang-kadang, meluah itu membuat hati rasa lega!

Sekiranya anda ada maklum balas anda tentang portal, artikel dan topik di Waktu Solat Malaysia, hantar ke: https://forms.gle/cKnytmoA25T33hth9.